Өвөрхангай, Төв аймгийн нутаг, Дундговийн хойд, Сэлэнгийн өмнөд, Хэнтийн баруун хэсгээр цасан шуурга шуурна.

12-нд төвийн аймгуудын нутаг, говийн аймгуудын нутгийн хойд, зүүн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 13-нд нутгийн зүүн хагаст нойтон цас, цас орж, цасан шуурга шуурч, нутгийн өмнөд хэсгээр хүчтэй салхи, шороон шуурга шуурч, үзэгдэх орчин хязгаарлагдаж, зам даваа гүвээнд халтиргаа гулгаа, мөстөлт үүсэж, ихэнх нутгаар 10-20 градусаар эрс хүйтрэхийг онцгойлон анхааруулж байна. 

Ихэнх нутгаар үүлэрхэг. Төвийн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн баруун болон хойд, зүүн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр бороо, нойтон цас, цас орж, цасан шуурга шуурна. Салхи нутгийн зүүн хэсгээр баруун өмнөөс баруун хойш эргэж, бусад хэсгээр баруун хойноос секундэд 6-11 метр, говь, тал, хээрийн нутгаар салхи секундэд 18-20 метр, зарим үед секундэд 24 метрийг давж ширүүсэж, шороон шуурга шуурна. Увс нуур болон Дархадын хотгор, Завхан голын эх, Идэр, Тэс голын хөндийгөөр -14...-19 градус, Алтай, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, Хүрэнбэлчир орчим, Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Ерөө голын хөндийгөөр -8...-13 градус, Их нууруудын хотгор, Хангайн нурууны өвөр бэлээр -2...-7 градус хүйтэн, говийн бүс нутгийн баруун өмнөд хэсгээр +4...+9 градус, говийн бүс нутгийн зүүн өмнөд хэсэг, Дорнод, Дарьгангын тал нутгаар +13...+18 градус дулаан, бусад нутгаар +3...-2 градус хүйтэн байна.

УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМООР: Үүлэрхэг. Цас орж, цасан шуурга шуурна. Салхи баруун өмнөөс хойш эргэж секундэд 7-12 метр, зарим үед секундэд 14-16 метр хүрч ширүүснэ. Өмнөх хоногоос 9 градусаар хүйтэрч, 0...+2 градус дулаан байна.

БАГАНУУР ОРЧМООР: Үүлэрхэг. Цас орж, цасан шуурга шуурна. Салхи баруун өмнөөс хойш эргэж секундэд 7-12 метр, зарим үед секундэд 14-16 метр хүрч ширүүснэ. 0 градус орчим байна.

ТЭРЭЛЖ ОРЧМООР: Үүлэрхэг. Цас орж, цасан шуурга шуурна. Салхи баруун өмнөөс хойш эргэж секундэд 6-11 метр, зарим үед секундэд 14-16 метр хүрч ширүүснэ. Өмнөх хоногоос 4 градусаар хүйтэрч, 0 градус орчим байна.

Эх сурвалж: ЦУОШГ

Газар зүйн байршил (Өргөрөг, Уртраг) : 45.01 100.39 Газар хөдлөлтийн төвөөс ойр орших аймаг сумд:

Улмаар дуудлагын дагуу өчигдөр /2025.11.28/ Жаргалант сумын байгаль хамгаалагчид дээрх таван хун шувууг сумын төвд авч ирж цаашид хэрхэх талаар мэргэжил арга зүйн зөвлөгөө өгөхийг холбогдох байгууллагаас хүссэн байна.

Тус захирамжид Монгол Улсын Засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 60.1.1, Эрүүл мэндийн тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1.5, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг мэдээ, мэдээллээр хангах ажлын хэсгийн 2 дугаар хуралдааны тэмдэглэлийг тус тус үндэслэжээ.

-Мал цөөрсөн. Ер нь мал гэдэг тийм амар зүйл биш шүү дээ. Малчин хүн амьжиргаагаа алдаад ирэхээрээ “Надын мал маллана ч гэж юу байх вэ” гэж боддог юм билээ.

Алтайн уулсын орой цэнхэртэн харагдах, говь, хээрийн заагт орших хуурай, цөлөрхөг энэ талд Даваасүрэнгийнхэн аж төрнө. Ган, зудын давтамж нэмэгдэж, өвс тэжээл ховордож, усны эх үүсвэр багассан тус газарт нутгийнхан худаг гаргах, хамтын бэлчээр ашиглах зэрэг арга сэдэн амьдарч буй. Хөдөө нутгийн залуус ердөө хэдхэн километрийн зайд орших урьд хожид үзээгүй шинэ содон ахуй нийгмийг үзэх мөрөөдөлд автаж, хударгалсандээлээ савхин хүрэм, жийнсээр солихыг Улаанбаатарын магтуу ч гэх. Хотыг зорих түмнийг ийм л нүдээр харж, гэр хорооллын янданг нэмлээ гэж гадуурхах нь бий. Харин “Чоно үүр шөнөөр ирдэг” бүтээлд уур амьсгалын өөрчлөлтийн “хуй салхи”-нд өртөн мал сүргээ алдаж, шинэ амьдрал хайн арга ядахдаа нийслэлийг зорьж буй Дагвасүрэнгийн Даваасүрэн, Дашзэвэгийн Отгонзаяа нарын бодит түүхийг өгүүлэх болно.

Энэхүү бүтээл 98 дахь удаагийн “Оскар”-ын шагнал гардуулах ёслолын “Шилдэг олон улсын кино” төрлийн урьдчилсан шалгаруулалтад Австралийн Холбооны Улсаас нэр дэвшсэн тухай мэдээ түгэх үед “Монголын ядуурал, ороо бусгаа үеийг харуулсан байдаг л нэг кино болов уу” гэсэн хүлээлттэй үзсэнээ нуух нь илүүц биз. Австралийн “Overhere”, Германы “Chromosom films”, Монголын “Guru media” компани хамтарч, таван жил “нухсан” эл бүтээлд зургаан улсын уран бүтээлч оролцжээ. Түүнчлэн БНХАУ-ын Фужоу хотод болсон 12 дахь удаагийн олон улсын кино наадмаас “Шилдэг баримтат кино”, Торонто, Альпийн кино наадмаас шагнал хүртсэн амжилттай явна.

Ерөнхий найруулагчаар ажилласан Австралийн уран бүтээлч Габриэлла Брэди хэмээх эмэгтэй үүнээс өмнө дүрвэгсэд болон байгаль хамгааллын асуудал хөндсөн “Өлсгөлөн сүнснүүдийн арал” (Island of the Hungry Ghosts, 2018) хэмээх бүрэн хэмжээний баримтат кино хийсэн ба “Чоно үүр шөнөөр ирдэг” (The wolves always come at night, 2024) нь түүний удаах бүтээл аж. Тэрбээр Монголд 2000 оны эхээр ирж, дөрвөн жил орчим амьдрахдаа МҮОНТ, “Монголын урлагийн зөвлөл”-д ажиллаж байж. Ингэхдээ монголчуудын нүүдэлхаризматик чин ахуй амьдралд татагдан, хожим энэ улсын талаар бүтээл хийнэ хэмээн зорьсноо нэгэн ярилцлагадаа дурдсан байна. Эл хүслээ бодит болгохоор шийдэн “Гүрү медиа” компанийн продюсер Ц.Ариунаа руу утасдаж “Би кино хийх гэж байгаа. Судалгааны ажлаар Монголд ирчихлээ. Хоёулаа уулзах уу” гэхэд нь тэрбээр “Монголын юуг нь үзүүлэх гэж байгаа юм бэ” гэж асуухад нүүдлийн соёл, цаашлаад уур амьсгал, байгаль орчны агуулга руу эргэлт буцалтгүй “халтирсан”-аахэлж. Продюсер Ц.Ариунаа тус киноны талаар дэлгэрэнгүй хуучлахдаа “Баримтат киноны баатар болох хүн маш их дэлхаризматик, монголоор бол нүүрний буянтай, хуваалцах түүх, сэтгэл зүрхний “ачаа”-тай хүн байх ёстой. Тэгээд камераас гирвэшээд байхааргүй, хаана ч өөрийнхөөрөө байх чадвар маш чухал. Найруулагч Габриэлла маань яг л тийм хүн хайгаад л байлаа. Сонирхолтой хүмүүс ч байсан. Харин гол дүрийн баатар Д.Даваасүрэн 2020 оны зудын дараахан Улаанбаатарт нүүгээд ирчихсэн байж. Кинонд тоглохыг эхэндээ огт зөвшөөрөөгүй л дээ. Нухацтай уулзаж, ярилцаж, харилцан ойлголцсоны дараа Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын харьяат Д.Даваасүрэнгийн гэр бүлийн бодит түүхийг өгүүлэх баримтат кино маань бүтсэн түүхтэй. Тэр байтугай Даваа, Заяа хоёр маань энэ киноны зохиолыг хамтран бичсэн” гэжээ.

Даваа, Заяа хоёр дөрвөн хүүхэдтэй, тун хөдөлмөрч малчид. Гэвч ган, зудтай, өвс тэжээл хомс болсны дээр хаврын хүйтэн шуурганд цөөнгүй малаа алдчихдаг. Ингээд Даваа хайртай хар хээр азаргаа хүнд зарчхаад гэрээ портертачаад хот руу зүглэнэ. Ингээд гэр орноо төвхнүүлж, ажил хийхээс эхлээд ахуйн асуудлууд ундардаг. Энэ бүтээлийг “Чоно үүр шөнөөр ирдэг” хэмээсний учир нь хоттой хонь руу гэнэтхэн чоно дайрдаг шиг уур амьсгалын өөрчлөлт, цаг уурын тогтворгүй байдал нэг л мэдэхэд малчдыг амьжиргаанаас нь салгаж буйг илэрхийлсэн гэж таамаглаж болохоор. Даваа хотод ирүүтээ уулнаас чулуу олборлодог уурхайн ажилд ордог ч “Уул, ус амьтай шүү дээ. Би ингээд ухаж чадахгүй нь” гэхэд инженер нь “Чи жаахан амарчих. Бид үүнийг хийх л ёстой” гэж хариулах жишээтэй.

Түүнчлэн ерөнхий найруулагч уур амьсгалын өөрчлөлт төдийгүй амьдралынх нь салшгүй нэг хэсэг, заримдаа анд нөхөр нь болсон мал ахуй, нутаг орноосоо салсан малчин хүний сэтгэл зүй, шаналлыг тод томруун харуулсан юм. Даваа өнгөрсөнд өөрийгөө буруутгаж, нутаг, хар хээр азаргаа санаж буйгаа эхнэртээ ярих нь үнэхээр шимширмээр. Гол дүрийн баатар Даваа, Заяа хоёр энэ бүхнийг биеэрээ туулсан хүмүүс. Тиймээс ч үзэгдэл бүрд сэтгэл хөдлөл, үгээ ямар ч нэмэлт хачиргүй илэрхийлж, киног тэр чигт нь амьд болгосныг дурдах нь зүй. Түүний эхнэр Заяа манайхны гэр бүлсэг чанар, хэцүү цагт нь хань нөхрөө халуун дулаан сэтгэлээр хайрлан түших сайхан монгол эмэгтэйн дүр гэдгийг ч харж болно. Даваагийн сэтгэл дотор юу өрнөж буйг таамаглахад бэрх. Гэхдээ түүнийгбуйдхан караокед сууж байхад нэгэн эр Ардын жүжигчин, дуучин С.Жавхлангийн “Монголын үнэртэй салхи”-ийг дуулж буйг сонсох үед нүүрнийхувирал, орчны дүрслэл нь энэ киноны оргил хэсэг төдийгүй ямар ч монгол хүний сэтгэлийг хөдөлгөм болсон байна. Монгол хүний сэтгэл, мэдрэмжийг ийнхүү уудалж, дүрслэхэд “Гүрү медиа”-гийнхний оролцоо өндөр байсан биз.

Харин өдгөө Даваа, Заяа хоёр хотын захад албан ёсоор газар өмчилсөн бөгөөд байшин барьж, мод тарьсан гэнэ шүү. Заяа оёдлын жижиг үйлдвэртэй болох төлөвлөгөөтэй. Даваа Дорнод аймагт ажиллаж буй ч 1-2 жилийн дараа нутагтаа нүүж, үхэр, адууны эрчимжсэн фермийн аж ахуйтай болох мөрөөдөлтэй байна. Эцэст нь, байгаль, уур амьсгалын өөрчлөлтөөс зугтах бус, түүнтэй нүүр тулж, даван туулах, мал аж ахуйдаа шинжлэх ухаан, технологи нэвтрүүлэх замаар бэлчээрээ хамгаалах, зохистой тооны малтай байхарга ухаан бидэнд хэрэгтэйг өгүүлэх тус бүтээлийг үзэхэд илүүдэхгүй.

Д.Сэлэнгэ

https://www.unuudur.mn/a/278569

Нэг царан дээр хоёр хөгжмийг бүтээсэн буюу урдаа морин хуур, ардаа хуучир хөгжимтэй урласан хөгжмийн зэмсэг нь тус музейн онцлох үзмэрийн нэг. Хар морины толгой, амаа ангайж байгаа лууны толгой, их биед алхан хээ, хамар угалз, өлзий утас зэрэг хээг эргэн тойронд будаж хээлсэн 2 татлагатай хуур. Тус бүтээл Дугарын Баньдүү, Чин сүжигт Номун ханы зургаадугаар дүр Галсан-Ёндон нарын хамтын бүтээл бөгөөд XX зууны дунд үед хамаарна.

Хөгжмийн урт нь 114 см, 2 кг орчим жинтэй. Царын урт нь 31 см, өргөн нь 25 см, зузаан нь 7.2 см бол хуучир хөгжмийн урт нь 79 см, өргөн нь 10.5 см, зузаан нь 9 см.

Материал: Мод, холст тосон будаг

Өнгө бор, ногоон, гурван морины толгойн дүрстэй өвөрмөц хийцлэлтэй морин хуур аймгийн музейд хадгалагдаж байна. Хуур нь хаан бугуйвч, хатан сүйх сийлсэн дэл сүүлэн чавхдастай, чихийг нь шанз хөгжмийн чихээр орлуулж хийсэн.

Тус морин хуурыг Баянбулаг сумын харьяат Соёлын төвийн эрхлэгч байсан Г.Лхамсүрэн урласан бөгөөд 1982 оны дөрөвдүгээр сарын 2-ны өдөр аймгийн музейд үзмэр болгон авсан түүхтэй.

Морин хуурын урт нь 119 см, жин нь 1725 гр, царын өндөр 30.5 см бол өргөн нь 28.5 см, зузаан нь 9 см байна.

Материал: Мод, шир, холст тосон будаг

Морин хуур нь өнө удаан түүхтэй, Монгол үндэстний хөгжмийн зэмсэг. Тэртээ XIII зууны эхэнд дэлгэрсэн гэж үздэг бөгөөд монголчууд суурьшсан ихэнх нутагт уг хөгжмийн зэмсгийг морин хуур гэж нэрлэж байхад, ӨМӨЗО-ын нутагт цоор гэж нэрлэх нь бий.

2002 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч морин хуураа дээдлэн дэлгэрүүлэх зарлиг гаргаж, монгол айл гэр, албан байгууллага бүхэн хойморьтоо морин хуураа залж дээдлэн хүндэтгэх болсон. Морин хуурыг 2003 онд ЮНЕСКО дэлхийн соёлын өвд бүртгэн авсан байдаг.

Газар хөдлөлтийн төвөөс ойр орших аймгийн сумд:

 

Баянхонгор аймгийн Заг сумын төвөөс урд зүгт 19км

Баянхонгор аймгийн Жаргалант сумын төвөөс баруун урд зүгт 35км

Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр сумын төвөөс баруун хойд зүгт 68км

 

Дашрамд дурдахад, 2019.05.17 ны өдөр тус сумын төвөөс баруун урд зүгт 20 км-т орших Хүрэнбэлчир багийн “Хос улаан-Уул” гэдэг газар  19:46 цагт 5.2 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж байжээ. 

 

 

Эх сурвалж: ШУА-ийн Одон орон, геофизикийн хүрээлэн

Тодруулбал энэ оны аравдугаар 26-ны өдрөөс эхлэн Баянхонгор чиглэлд долоо хоног бүрийн лхагва, бямба гараг бүр нислэг үйлдэх юм байна. Нэг талын нислэгийн эхлэх үнэ 281,050 төгрөг бол, хоёр талын нислэг 557,150 төгрөг байх нь. Оюутан залуус, ахмад настнуудад 15 хувийн хөнгөлөлттэй аж. Нислэгийг ОМО41, ОМО42 агаарын хөлгөөр Улаанбаатар-Баянхонгор, Баянхонгор-Улаанбаатар маршрутаар үйлдэх гэнэ.

Баянхонгор аймгийн Жинст сумын харьяат улсын начин Э.Батмагнай  хүчит бөхийн барилдаанд  түрүүлж улсын арслан цол хүртсэн бол хурдан  азарганы уралдаанд Манлай уяач И.Золбоон халзан азарга түрүү магнайд хурдалсан. Мөн сурын харваанд 40 сумнаас 38-ыг онож Б.Баянмөнх Гарамгай мэргэн болсон билээ.

Тодруулбал, Баянхонгор аймгийн Богд сумын Алтай 3 дугаар багийн “Хүрэн шавхын нуруу” гэдэг газарт /аймгийн төвөөс баруун урд зүгт 170 км, сумын төвөөс баруун урд зүгт 39 км/ гуравдугаар сарын 18-ны өдрийн 20:17:12 цагт 3.6 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болсон тухай мэдээллийг цахим шуудангаар ОБЕГ-т ирүүлсэн байна.

Дуудлагын дагуу тус аймгийн Богд багийн Засаг даргын орлогчоос тодруулахад иргэдэд газар хөдлөлтийн чичирхийлэл мэдрэгдээгүй учирсан хохиролгүй тухай мэдээлсэн байна.